3.jpg

پربیننده ترین در 3 ماه گذشته

آمار بازدیدکنندگان

mod_vvisit_counterامروز265
mod_vvisit_counterدیروز567


نبض اورموگولو در تبريز مي‌زند PDF چاپ نامه الکترونیک
سه شنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۲ ساعت ۰۱:۵۸

آذوح: براي هم نسل‌هاي من درياچه اروميه يك نوستالژي خاص است. براي ما كه در فاصله ميان اواخر دهه 50 تا اوايل 70 به دنيا آمده‌ايم و توفاني‌ترين سال‌هاي چيچست را تجربه كرده‌ايم

تحمل 9 ماه سال فقط با تصويرسازي لذت بازي‌هاي كودكانه در كنار درياچه و شناي بعدازظهر‌ها و خوردن‌ آش دوغ دم غروب آخر هفته‌هاي تابستان در اطراف درياچه اروميه ممكن بود. وقتي از درياچه اروميه دهه 60 حرف مي‌زنم منظورم درياچه‌يي است كه صبح‌ها ارتفاع موج‌هاي آن برابر قد يك انسان بزرگسال بود و قبل از ظهر اصلا شنا كردن در آن ممكن نبود، درياچه‌يي كه در هر طرف موج‌هاي خود را به جاده مي‌كوبيد. اكنون سال‌ها از آن روزگار مي‌گذرد و ما جوانان سي و اندي ساله شده‌ايم و درياچه اروميه نيز حسابي پير شده و حتي بعضي‌ها مي‌گويند كه آخرين نفس‌هايش را مي‌كشد؛ شايد اگر منطقي به قضيه نگاه كنيم درياچه‌يي كه 75 درصد آن خشك شده باشد بر اساس تعريف‌هاي بين‌المللي درياچه محسوب نشود اما مگر گوش ما اروماني‌ها به اين حرف‌ها بدهكار است؟

بعد از سال‌ها دوري از اروميه و شنيدن خبر بحران درياچه و از شما چه پنهان باور نكردنش، يك مشت آب قرمزرنگ وسط يك چاله كه اطرافش سفيد شده، اولين صحنه‌يي بود كه با پسر 4 ساله‌ام از پنجره هواپيما هنگام فرود در فرودگاه اروميه ديدم و با اين سوال پسرم مواجه شدم كه: «بابا! پس كو درياچه اينجا كه فقط يه ذره آبه؟! پس كجا بايد شنا كنيم؟»

پاسخم تنها سكوت بود و چشماني پر از اشك!

زندگي بي‌آب

«زندگي‌مان به كل نابود شده نه آبي براي خوردن داريم و نه زميني براي كشت كردن. همه زمين‌هايم خشك شده و از چاه‌ها هم كه آب شور بيرون مي‌اد» اينها را «عبادالله» كشاورز 63 ساله‌يي مي‌گويد كه ساكن روستاي «قالقاچي» چسبيده‌ترين روستا به درياچه اروميه است.

«انزل» مجاورترين منطقه به درياچه اروميه نام بخشي در شهرستان اروميه است كه در قالب 2 دهستان، 39 روستا در آن وجود دارد و خود به دو بخش انزل شمالي به مركزيت روستاي «قره‌باغ» (همان طور كه از نام خانوادگي‌ام برمي‌آيد من نيز اهل آنجا هستم) و انزل جنوبي به مركزيت قوشچي تقسيم مي‌شود كه مردم بخش شمالي كه روستاي همين «عبادالله» به همراه 4 روستاي ديگر در آن قرار دارند بيشترين زيان را از خشك شدن آب درياچه اروميه ديده‌اند.

حقيقت يا خالي بندي؟!

سيد قريشي، كارشناس زيستگاه‌هاي آبي اداره كل محيط‌زيست آذربايجان غربي به ايسنا مي‌گويد: «شوري آب درياچه اروميه در حال حاضر به وضعيت فوق‌اشباع يعني بيش از 350 تا 400 گرم در ليتر رسيده است؛ اين درحالي است كه در شرايط عادي اين رقم بين 180 تا 220گرم در ليتر است.»

ريشه در خاك

«حاج اسماعيل» كه پيرمردي هفتاد و اندي ساله است و زير درخت خشك شده بادامي در روستاي گورچين قلعه از روستاهاي مجاور درياچه نشسته درحالي كه با دستان استخواني و پينه بسته توتون را در برگ سيگار مي‌پيچد و ميان لب‌هاي كبود رنگ خود مي‌گذارد، به ما مي‌گويد: «روستا تقريبا خالي از سكنه شده است، از رونق سال‌هاي پيش خبري نيست، نه گياهي در زمين‌هاي شور شده اطراف درياچه مي‌رويد و نه آبي براي زراعت است؛ خاك فقط براي كشت گوجه خوب بود كه امسال آن هم نشد؛ اكثرا مردم به سلماس يا اروميه رفته‌اند، ديگر ماندن در روستا براي كسي صرف نمي‌كند، من هم مثل اين كوه كاظم خان داشي تنها مانده‌ام.»

«ترجيح مي‌دهم نمك درياچه من را بكشد تا كه هوا و عادت‌هاي شهري؛ مثل اين درخت بادام ريشه من هم در خاك اينجاست.» اين پاسخ حاج اسماعيل است هم آن زماني كه از او علت نرفتنش به شهر را جويا مي‌شوم.

آبي كه مي‌تواند «درياچه اروميه» را نجات دهد به «تبريز» مي‌رود

21 رود خانه دائمي، 7 رودخانه فصلي و 39 مسيل و چشمه‌هاي داخل درياچه و بارش مستقيم، منابع تامين كننده آب درياچه اروميه هستند كه اكنون يا به دليل خشك شدن و يا به دليل ايجاد سد، ريزش آب آنها به درياچه متوقف شده است.

يكي از كارشناسان مجرب حوزه آب اروميه كه بيش از 15 سال است ساليانه 8 بار با نمونه‌برداري و سنجش، آب درياچه اروميه را مورد مطالعه قرار مي‌دهد در گفت‌وگو با «اعتماد» براي اولين بار از عاملي انساني و با برنامه‌ريزي سخن مي‌گويد كه پس از آب و هوا، آن را دومين علت اصلي خشك شدن درياچه اروميه مي‌داند.

وي كه با انتشار نامش مخالف است، مي‌گويد: «از سال 69 – 68 هر ثانيه 5 متر مكعب از آب زرينه‌رود كه يكي از مهم‌ترين تامين كننده‌هاي آب درياچه است براي مصرف شهري- صنعتي به تبريز مي‌رود اين به آن معناست كه ساليانه بيش از 157 ميليون متر مكعب از آبي كه بايد وارد درياچه اروميه بشود تا آن را زنده نگه دارد از دست مي‌رود و اين عامل دومين دليل خشك شدن درياچه پس از پديده خشكسالي است.»

در اين زمينه نماينده صريح‌اللهجه مردم اروميه مي‌گويد: «چرا بودجه احياي درياچه اروميه با سياسي‌كاري توسط معاون رييس‌جمهور به استان آذربايجان شرقي تخصيص داده مي‌شود و براي آبياري زمين‌هاي عده‌يي خاص از آن استفاده مي‌شود؛ رييس‌جمهور و وزير نيرو زحمات رياست مجلس در احياي درياچه اروميه را به باد داده‌اند و من مجبورم به دليل عدم تخصيص بودجه به اين بخش توسط دولت به كميسيون اصل 90 شكايت كنم و دولت بايد پاسخگو باشد كه پول احياي درياچه اروميه به كجا رفته و صرف چه اموري شده است .»

دكتر «مرتضي جمالي» محقق موسسه تحقيقات اكولوژي و تنوع زيستي مديترانه مارسي فرانسه به مهر مي‌گويد: تاسيس سدهايي روي رودهاي منتهي به درياچه و استحصال آب‌هاي زير زميني مهم‌ترين عوامل خشك شدن درياچه اروميه هستند.

اما علاوه بر كارشناسان، محلي‌ها هم دل پري از سد‌هاي ايجاد شده روي آب رودخانه‌هاي حوزه آبريز درياچه اروميه دارند. «كربلايي حيدر» كشاورزي 72 ساله است، او به «اعتماد» مي‌گويد: «مگر قبلا ما از آب‌هاي زيرزميني برداشت نمي‌كرديم؟ همه‌چيز كه خوب كار مي‌كرد، كشاورزي مي‌كرديم، در دريا شنا مي‌كرديم، توريست مي‌آمد؛ به ما گفتند سد مي‌زنيم تا راحت‌تر كشاورزي كنيد، راحت‌تر زندگي كنيد اما هم كشاورزي از دست رفت هم درياچه و هم زندگي!»

نادر قاضي پور، نماينده اروميه در مجلس معتقد است: «متاسفانه كسي به فكر نجات درياچه اروميه نيست و با توجه به اينكه بودجه‌يي نيز براي احياي اين درياچه اختصاص پيدا نمي‌كند، تلاش‌ها براي رسيدگي به وضعيت نامطلوب درياچه اروميه بي‌ اثر است؛ وزارت نيرو به تعهدات خود در قبال درياچه اروميه عمل نكرده است و ما بايد منتظر خشك شدن اين درياچه باشيم. اين ظلمي كه نسبت به درياچه اروميه رخ داده، فراموش نشدني است.»

پلي براي فصل كردن!

پل شهيد كلانتري كه اروميه را به تبريز وصل مي‌كند يكي از جنجالي‌ترين پروژه‌هاي استان است كه احداث آن 25 سال طول كشيده و هنوز هم تمام نشده؛ براي احداث اين پل كه با پر كردن دريا از سنگ شروع شد قسمت‌هايي از كوه‌هاي سترگ اطرافش تراشيده شده و در دريا ريخته شده است و اين كار اكوسيستم درياچه را به دو قسمت تقسيم كرده و مانع از گردش آب درياچه و در نتيجه سكون و تبخير بيشتر مي‌شود.

در اين زمينه دكتر «اسماعيل كهرم» استاد طبيعت دوست ايران هم چنين مي‌گويد: «بزرگراه شهيد كلانتري درياچه را درست به نصف تقسيم مي‌كند؛ يعني در حقيقت به نسبت 40 درصد و 60 درصد. اين جاده باعث شده است كه تمام گردش‌هاي طبيعي در داخل درياچه اروميه متوقف شود. گردش آب در داخل درياچه در جهت عقربه‌هاي ساعت است و باعث مي‌شود كه اكسيژن و مواد غذايي منتقل شده و در تمام سطح درياچه بگردد و مجددا به نقطه آغاز برگردد.»

كسب و كاري كه با درياچه خشك مي‌شود

يكي از پروژه‌هاي تجاري اطراف درياچه اروميه كه در زمان احداث باعث اميدواري مردم انزل بود مجتمع توريستي «باري» است كه با سرمايه‌يي بالغ بر 200 ميليارد تومان و با مساحت بيش از 100 هكتار زير روستايي به همين نام و مماس با آب درياچه ساخته شد. ويلاهاي زيبا، مجموعه‌هاي بازي، باغ وحش اما اكنون حتي از كنار ويلاها آب دريا را هم نمي‌توان ديد.

كيامرز كيهانفر، مدير اين مجموعه توريستي كه اميدواري در سخنانش موج مي‌زند به «اعتماد» مي‌گويد: «ارزش اين مجموعه از بين نمي‌رود اما مجتمع باري با مشكلات جدي مواجه شده است، ما منظره دريا را تقريبا از دست داده‌ايم و سرمايه‌گذاري انجام شده چيزي حدود 35 درصد خسارت ديده است.»

حسن شرفخاني، 45 ساله است و مي‌گويد پدرش هم همين كار را مي‌كرد و خودش دنباله رو كار مرحوم پدر است و جز اين هم حرفه‌يي نمي‌داند اما چند سالي مي‌شود كه قايقش نمك نشين شده و چرخ زندگي به سختي و با دستفروشي مي‌چرخد.

حسن به «اعتماد» مي‌گويد: «دريا براي من و خانواده‌ام همه‌چيز بود، كار بود، زندگي بود، تفريح بود اما به خدا از وقتي خشك شده كار و زندگي هم خشك شده، ديگه لبمون نمي‌خنده.»

آرتيميا؛ شايد زماني ديگر

آرتيميا تنها موجود زنده و گرانقيمت درياچه اروميه از خانواده سخت‌ پوستان است كه مي‌تواند در آب غليظ و شور زندگي و از جلبك‌هاي موجود درياچه تغذيه كند. اين جاندار شاخص‌ترين موجود زنده درياچه است كه غذاي اصلي پرندگان را تشكيل مي‌دهد و بيشترين منبع غذايي براي ماهيان خاوياري است و هر كيلو از آن 80 تا 90 دلار قيمت دارد.

كارشناسان آبزي‌پروري اعتقاد دارند كه اين موجود كوچك در غلظت 220 تا 230 گرم نمك در هر ليتر مي‌تواند زندگي كند اما اكنون در هر ليتر آب درياچه 400 گرم نمك وجود دارد و همين عامل، ريشه آرتيميا را خشكانده است.

همه جا موفق در شهر خود نا موفق

بي‌شك «سيد پرويز فتاح» از موفق‌ترين وزراي نيروي ايران است كه توانست با مديريت يكپارچه خود در بحران‌هاي آبي و برقي در سال‌هاي 86 و 87 و رسيدگي به مناطق محروم نام نيكي از خود به يادگار بگذارد اما اين وزير سد ساز كه اتفاقا اهل اروميه و به‌شدت محبوب نيز هست در احياي درياچه اروميه و انتقال آب زراعي به روستاهاي اطراف درياچه همه اميدهاي مردم منطقه را نااميد كرد و اينجا جايي بود كه ديگر سدسازي براي آقاي وزير نقطه مثبت محسوب نمي‌شد.

«او (فتاح) را خوب مي‌شناسيم، وقتي وزير شد گفتيم مشكل آب زراعي از سلماس به اينجا حل مي‌شود و درياچه هم نجات پيدا مي‌كند اما او هم مانند بقيه اميدهايمان را نااميد كرد» اين را يك روستايي ميانسال به نام قربانعلي از روستاي نجف آباد به «اعتماد» مي‌گويد.

«فتاح» در مراسم امضاي سند مديريت جامع پارك ملي درياچه اروميه در سال 87 كه هيچ گاه به درستي انجام نشد و فايده‌يي هم براي نجات درياچه نداشت، انتقادهاي مربوط به سدهاي ايجاد شده روي 20 رودخانه تامين كننده آب درياچه را غيرفني دانست و از مطرح شدن آنها به‌شدت انتقاد كرد و اين در حالي است كه كارشناسان محيط زيست و آب اعتقاد دارند كه آب سدها مي‌تواند هر سال 12 سانتيمتر بر ارتفاع آب اضافه كند كه اگر اتفاق مي‌افتاد درياچه هم اكنون حدود 2 متر آب اضافه داشت به اضافه اينكه برداشت از آب‌هاي زير زميني به اين شدت نبود.

«عليرضا» شهروند 32 ساله اهل اروميه مي‌گويد: «چون مهندس فتاح منطقه ما را خوب مي‌شناخت و وزيري تكنوكرات بود فكر مي‌كرديم كه راه‌هايي عملي براي نجات درياچه اروميه پيدا و اجرا مي‌كند اما درياچه بيشترين ميزان آب را در همان سال‌هاي وزارت مهندس از دست داد.»

جمله‌يي كه اميد‌ها را زنده كرد: «نمي گذارم درياچه اروميه خشك شود.»اما شايد يكي از جمله‌هاي اميدوار كننده درباره درياچه اروميه در سال‌هاي اخير مربوط به دكتر روحاني، رييس‌جمهور منتخب باشد كه در سفر انتخاباتي به اروميه در تاريخ 20 خرداد 92 گفت: «نخواهيم گذاشت درياچه اروميه خشك شود، من به شما قول مي‌دهم كه اگر بار مسووليت اجرايي كشور را بر دوش من قرار داديد، در اولين روز دولت، حل مشكل درياچه اروميه در دستور كار قرار خواهد گرفت.»

وي با بيان اينكه بايد آب درياچه خزر به اروميه منتقل شود، گفت: «من به شما قول مي‌دهم كه در دولت تدبير و اميد، احياي درياچه اروميه، جزو اولين برنامه‌هايمان باشد.»

«مهرداد پورجاني» دانشجوي دانشگاه اروميه نيزمعتقد است: «به عنوان يك اروميه‌يي روي حرف دكتر روحاني حساب مي‌كنم، او گفت كه 70 درصد هزينه اين انتقال از محل فروش زمين‌هاي اطرافش تامين مي‌شود و اين به معناي اين است كه اين پروژه مي‌تواند اجرايي شود.»

راه‌حل چيست؟

با جمع بندي نظرات كارشناسان، محققان و مردم محلي مي‌توان به چند راه‌حل سهل و ممتنع براي نجات درياچه رسيد يعني با جبران كردن اشتباهاتي كه تا كنون حيات درياچه را به خطر انداخته است مي‌توان حداقل از كاهش آب بيشتر آن در كوتاه‌مدت جلوگيري كرد و در درازمدت نيز گام به گام 6 متر ارتفاع از دست رفته را جبران كرد.

بازگرداندن 157 ميليون مترمكعب از حقابه درياچه كه سالانه از زرينه‌رود به تبريز مي‌رود، بازگرداندن حقابه درياچه از طريق 20 رودخانه‌يي كه سدهايش نفس چيچست? را گرفته است، مبارزه با چاه‌هاي عميق غير مجاز اطراف رودخانه، برنامه‌ريزي براي افزايش سطح آب‌هاي زيرزميني، اصلاح الگوي كشت در منطقه و نگهداري و افزايش باغ‌هاي انگور، يافتن راهي براي كمك به چرخه آب درياچه از جنوب شرق به شمال‌غرب كه جاده شهيد كلانتري مانع از آن مي‌شود، انتقال آب از خزر، ارس يا زاب، تشكيل هياتي ويژه از كارشناسان محيط زيست، نيرو و محققان براي بررسي راهكارهاي سريع و استفاده از كمك كشورهاي خارجي مانند فرانسه كه براي نجات درياچه اعلام آمادگي كرده‌اند مي‌تواند از جمله راه‌هايي باشد كه حيات را به درياچه اروميه بازمي‌گرداند.

-------------------------

سید محمد قره باغ - زیست بوم

 

دیدگاه شما

افزودن نظر